De brug heeft één ezelsrugboog, dat wil zeggen met een profiel dat in het midden iets omhoog loopt, gebouwd van blokken puddingsteen (een conglomeraat van rivierkeien) verbonden met Romeins cement. Hij is opgenomen in een kleine woonwijk, de wijk Pont de Pierre, en onder de boog stroomt geen water meer: je ziet alleen een met gras begroeide bodem.
De brug werd in de tijd van Augustus gebouwd om de bergbeek Buthier over te steken, op ongeveer 150 meter van de Boog van Augustus, en over de brug liep de weg die Augusta Praetoria verliet richting de passen van de Grote Sint-Bernhard en de Kleine Sint-Bernhard. Tussen de elfde en de twaalfde eeuw bedolf een grote overstroming hem onder zand en puin, en waarschijnlijk juist door die verzanding verlegde de Buthier zijn loop verder naar het westen, dicht bij de Boog van Augustus. De brug bleef begraven tot een opgraving van rond 1950, die hem weer blootlegde.
Als je gaat. De brug is vrij te zien vanaf de straat, vlak voor de huidige brug over de Buthier als je uit het oosten komt, bij de Boog van Augustus; je kunt er nog steeds te voet overheen. Geen openingstijden of kaartje: je ziet hem op elk moment van buitenaf.
2
09:20 · 30 min
Eén enkele boogopening van 11,40 meter hoog, nu midden op een rotonde
De boog staat nu midden op een rotonde met verkeer; om hem rustig te bekijken kun je het best oversteken naar het grasveld aan de westkant, met bankjes en een heg. Tien halfzuilen verdelen de gevels en de zijkanten en eindigen in Korinthische kapitelen, maar daarboven loopt een hoofdgestel in Dorische orde met een fries van trigliefen en metopen: een vermenging van stijlen die kenmerkend is voor de late republikeinse periode. Ernaast, richting de bergbeek Buthier, ligt nog de basis van de Romeinse brug die vroeger op de weg naar de Porta Praetoria vóór de boog lag.
De boog werd in 25 v.Chr. opgericht na de overwinning van Rome op de Salassi en de stichting van de kolonie Augusta Praetoria, onder het bevel van Aulo Terenzio Varrone Murena, en markeerde de oostelijke toegang tot de stad. In de middeleeuwen verloor hij zijn oorspronkelijke betekenis: hij kreeg de naam ‘Saint-Voût’ naar een religieuze afbeelding die er werd aangebracht, in de twaalfde eeuw ging een adellijke familie erin wonen en in 1318 werd er een versterkte post voor kruisboogschutters gebouwd. In 1449 werd er een houten votiefkruisbeeld opgehangen tegen de overstromingen van de Buthier (nu in het schatkamermuseum van de kathedraal van Aosta); in 1716 werd de verloren attiek vanwege insijpelend water vervangen door een leistenen dak. Het huidige uiterlijk dateert van de restauratie van 1912 onder leiding van Ernesto Schiaparelli, hoofd van de monumentendienst; een nieuwe ingreep, waarbij de steigers eind 2025 werden weggehaald en de werkzaamheden aan het onderste deel in het voorjaar en begin van de zomer van 2026 doorgingen, heeft het monument net van de stellingen bevrijd.
Als je gaat. Openluchtmonument, altijd toegankelijk, zonder kaartje of openingstijden; het staat op een verkeersrotonde in het centrum van Aosta.
3
10:00 · 60 min
Een kapiteel van de kloostergang draagt het jaartal 1133: hier begon het gemeenschapsleven van de kanunniken
De kerk staat in de voorstad Sant'Orso, ten oosten van de Romeinse stadsmuren, tegenover de vrijstaande klokkentoren van 44 meter en de linde die tussen 1530 en 1550 werd geplant. De laatgotische gevel van Giorgio di Challant, met de wimberg en de pinakels van terracotta, verbergt een driebeukige basiliek uit de elfde eeuw. Binnen zie je het houten koorgestoelte uit de vijftiende eeuw, de vijf glas-in-loodramen van de apsis, het mozaïek van Simson in het priesterkoor en de crypte met hergebruikte Romeinse zuilen; opzij de kloostergang uit 1132 met de gehistorieerde marmeren kapitelen, en de bakstenen Priorij met de terracotta vensters en het achthoekige torentje.
Op de plek van een Romeinse necropool ontstond in de vijfde eeuw een vroegchristelijk grafcomplex; de kerk werd in de negende eeuw herbouwd en daarna, onder bisschop Anselmo (994-1025), met drie beuken opnieuw opgetrokken en met fresco's beschilderd. In 1132 namen de kanunniken de regel van Sint-Augustinus aan en bouwden ze de kloostergang. Prior Giorgio di Challant vernieuwde van ongeveer 1468 tot 1509 de gevel, de gewelven, het koor en de glas-in-loodramen en bouwde de Priorij. Sinds 2019 zijn de kassa en de rondleidingen in handen van de vereniging Mirabilia.
Als je gaat. De kerk is elke dag 9-18 uur vrij toegankelijk, crypte inbegrepen; tijdens de diensten kun je haar niet bezoeken. Voor de kloostergang heb je een apart kaartje nodig (2 euro, 1 onder de 18, gratis onder de 6) en je loopt er zelf rond met het blad dat de kapitelen uitlegt: elke dag open, van april tot september 9-19 uur, oktober en maart 9-18 uur, van november tot februari 9-17 uur, gesloten op 25 december. De fresco's in de dakruimte, de kapel van de Priorij en de kapittelzaal zie je alleen met de rondleiding, elke dag om 11 en om 16 uur (om 15 uur van november tot maart): normaal tarief 10 euro, met korting 5 voor minderjarigen en houders van een museumabonnement (een prijslijst die nog online staat noemt 7 euro: vraag het liever na), gratis onder de 6 jaar; reserveren aanbevolen via 329 5444625. Beheer: de culturele vereniging Mirabilia. De tijden van de rondleidingen zijn bevestigd voor 2026; de openingstijden van de kloostergang zijn de tijden die de beheerder en de regionale databank zonder jaartal publiceren, en die met elkaar overeenkomen.
4
11:05 · 15 min
Aan de oostkant zit nog de marmeren bekleding, toegevoegd in de tijd van Claudius (41-54 n.Chr.)
De poort heeft twee evenwijdige muren, elk met drie bogen: de middelste, bredere boog was voor de wagens, de twee zijbogen voor voetgangers. In de buitenste openingen zie je nog de sleuf waarin het valhek liep dat 's nachts werd neergelaten. Het is de enige van de vier Romeinse poorten van Aosta die tot vandaag intact is gebleven, in één lijn met de Boog van Augustus en de brug over de Buthier.
De poort werd gebouwd in 25 v.Chr., direct na de stichting van de kolonie Augusta Praetoria op het grondgebied van de pas verslagen Salassi. Onder keizer Claudius (41-54 n.Chr.) kreeg de oostgevel een bekleding van bardigliomarmer en marmer uit Luni, waarvan sporen zijn overgebleven. In de twaalfde eeuw bouwden de heren van Porta Sant'Orso hun woning op de noordtoren en hieven er tol, tot ze in 1185 naar het kasteel van Quart verhuisden. Bij de restauraties in de jaren twintig van de twintigste eeuw werden de niet-Romeinse toevoegingen verwijderd en kwam het huidige uiterlijk weer aan het licht.
Als je gaat. Altijd vrij en gratis toegankelijk, in het historische centrum van Aosta tussen de via Sant'Anselmo en de via Porta Praetoria; voor eventuele extra openingsdagen of rondleidingen informeer je het best vooraf.
5
11:30 · 60 min
Zuidgevel van 22 meter hoog, met drie rijen openingen die naar boven toe kleiner worden
Je gaat naar binnen via de via Charrey, niet meer via de monumentale ingang bij de Porta Praetoria, die nog wordt heringericht. Nieuwe houten loopbruggen lopen over de bouwplaats; een ervan gaat tussen het toneel en de orchestra door, de halve cirkel met een straal van 10 meter vóór de cavea. Van de negen oorspronkelijke bogen van de zuidgevel, die door steunberen wordt gestut, zijn er nog vier over; van de andere zie je alleen de voet. Drietalige panelen met QR-code leggen het parcours uit, dat nog steeds naast de bouwplaats van de restauratie ligt.
Het werd gebouwd in de tijd van Augustus, direct na de stichting van de kolonie Augusta Praetoria in 25 v.Chr., en bood waarschijnlijk plaats aan drie- tot vierduizend toeschouwers. In de middeleeuwen ging de oorspronkelijke functie verloren en werden er boerderijgebouwen en woningen tegenaan gebouwd, die pas tussen 1933 en 1941 werden gesloopt tijdens de opgraving en de systematische restauratie van het monument; ander onderzoek tussen 1997 en 2000 heeft de bouwfasen opgehelderd, en de laatste conserverende restauratie dateert van 2009.
Als je gaat. Op 3 juli 2026 gedeeltelijk heropend na de sluiting voor werkzaamheden die in 2023 begon: de bouwplaats voor de herinrichting van het gebied Aosta-oost blijft actief, met de voltooiing gepland op 30 juni 2027, en de kassa en de hoofdingang via de Porta Praetoria zijn nog niet hersteld. Valt onder het combikaartje ‘Aosta Archeologica’ (€ 10 normaal tarief, € 8 met korting, geldig voor het Romeins theater, de Cryptoporticus van het forum, de vroegchristelijke kerk van San Lorenzo, het Regionaal Archeologisch Museum en het megalithische terrein). Openingstijden: april-september 9-19 uur, oktober-maart 10-13 en 14-17 uur, laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd; gesloten op 25 december en 1 januari.
6
14:00 · 60 min
Basiliek in de vorm van een Latijns kruis uit de vijfde eeuw, enkele meters onder de vloer van de huidige kerk
Je daalt af tot onder het niveau van de ontwijde kerk van San Lorenzo, naar de resten van de vroegchristelijke grafbasiliek met een kruisvormige plattegrond, waarvan de armen in een apsis eindigen. Informatiepanelen begeleiden de route langs liturgische structuren, een platform met de graven van drie bisschoppen uit de vijfde tot zesde eeuw en talrijke grafkamers uit de vijfde tot achtste eeuw, boven een ouder protohistorisch grafveld.
De basiliek werd begin vijfde eeuw gebouwd als grafkerk in de vorm van een Latijns kruis, op een Romeinse begraafplaats die zelf weer boven een protohistorisch grafveld lag: de plaatselijke traditie noemt haar ‘Concilium Sanctorum’, de vergadering van de heiligen, omdat ze op de graven van de eerste martelaren werd gebouwd. Hier werden de bisschoppen Grato, Agnello en Gallo begraven, die tussen de vijfde en de zesde eeuw leefden. Nadat ze in de achtste eeuw door een brand en een overstroming was verwoest, werd ze in de negende eeuw kleiner herbouwd en verloor ze haar functie als grafkerk om een kerk voor de eredienst te worden; tussen de elfde en de twaalfde eeuw werd ze uitgebreid, in de laatgotiek ingrijpend veranderd en in 1642 herbouwd, waarbij de apsis van oost naar west werd verplaatst. Tot 1793 bleef ze parochiekerk. Bij de opgravingen van de regionale monumentendienst kwam de vroegchristelijke basiliek weer aan het licht; nu worden in het ontwijde gebouw bovengronds tijdelijke tentoonstellingen gehouden, terwijl het ondergrondse archeologische terrein open is voor het publiek.
Als je gaat. Valt onder het combikaartje ‘Aosta Archeologica’ (€ 10 normaal tarief, € 8 met korting, ook geldig voor het Romeinse theater, de Cryptoporticus van het forum, het regionale archeologische museum en het megalithische terrein). Openingstijden: april-september 9-19 uur, oktober-maart 10-13 en 14-17 uur, laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd; gesloten op 25 december en 1 januari. Een deel van de route is toegankelijk met een rolstoel.
7
15:15 · 60 min
De hoefijzervormige galerijen meten 71,80 m aan de zijkanten en 87,10 m in het midden
Je daalt af tot onder het niveau van het plein, in een hoefijzervormige galerij met twee beuken, overdekt met tongewelven op pijlers van tufsteenblokken. Het licht valt binnen door kleine, schuin uitlopende openingen die ‘bocca di lupo’ worden genoemd en over de hele route een spel van schaduwen vormen. De galerij omringde het heilige terrein van het Romeinse forum, waarvan in een tuin ernaast de fundamenten van twee tweelingtempels nog te zien zijn.
De cryptoporticus werd in de tijd van Augustus gebouwd om een vlak terras te maken waarop het heilige terrein van het forum lag, en zo het hoogteverschil van de grond te overbruggen. Decennialang werd gedacht dat hij een militair magazijn was, maar recent onderzoek heeft die hypothese verworpen ten gunste van een doorgangsruimte tussen het heilige en het openbare deel van het forum, misschien gebruikt door de elite van de stad en door de gilden. Herinrichtingswerkzaamheden begin jaren 2000 hebben hem begaanbaar gemaakt en voor het publiek opengesteld.
Als je gaat. Openingstijden: april-september 9-19 uur, oktober-maart 10-13 en 14-17 uur, gesloten op 25 december en 1 januari, laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd. Toegang voor max. 50 personen tegelijk, niet toegankelijk met een rolstoel. Ingang aan piazza Giovanni XXIII, aan de linkerkant van de kathedraal. Combikaartje ‘Aosta archeologica’ (met het Romeinse theater, het regionale archeologische museum, de kerk van San Lorenzo en het megalithische terrein): normaal tarief € 10, met korting € 8.
8
16:20 · 90 min
In de kelder liggen de resten van de Romeinse poort Principalis Sinistra
Het museum is ondergebracht in de voormalige kazerne Challant, eerder een klooster van de visitandinen dat in 1633 werd gesticht. Het parcours loopt van de prehistorie tot de middeleeuwen: antropomorfe stèles uit Saint-Martin-de-Corléans, Romeinse grafgiften, de bronzen balteus, een gordel versierd met gevechtsscènes, en een ambo uit de achtste eeuw. In de kelder liggen de resten van de Romeinse poort Principalis Sinistra.
Het museum werd in 1929 opgericht, met kanunnik Justin Boson als eerste directeur. Het is gevestigd in de voormalige kazerne Challant, oorspronkelijk het klooster van de visitandinen dat in 1633 werd gesticht door markies Pierre-Philibert Roncas.
Als je gaat. Oktober-maart 10-13 en 14-18 uur elke dag, april-september 9-19 uur elke dag; laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd; gesloten op 25 december en 1 januari. Toegang met het combikaartje ‘Aosta archeologica’ (6 maanden geldig, 5 locaties): normaal tarief 10 euro, met korting 8 euro (groepen van minstens 25 betalende personen, groepen met een erkende toeristische gids, kortingsregelingen Touring Club Italiano/FAI/Aosta Valley Card/Forte di Bard), gratis tot en met 25 jaar, voor mensen met een erkende beperking en hun begeleider, voor schoolklassen en voor houders van de kaart Abbonamento Musei.
9
17:55 · 20 min
In het koor twee middeleeuwse mozaïeken: de twaalf maanden en de vier rivieren van het paradijs
Vanaf het plein zie je de neoclassicistische gevel van 1846-48, met de zuilen en de beelden; onder de boog ervan is het voorportaal van 1522-26 bewaard, met fresco's beschilderd en met terracotta versierd, met de verhalen van de Maagd Maria, de Tenhemelopneming in het timpaan en de musicerende engelen in het gewelf. Daarachter steken de twee romaanse klokkentorens met gotische spitsen uit. Binnen drie gotische beuken: het verhoogde koor met het houten koorgestoelte uit de vijftiende eeuw en de twee vloermozaïeken, de glas-in-loodramen van eind vijftiende eeuw, het houten kruisbeeld uit de veertiende eeuw, de driebeukige crypte met hergebruikte Romeinse zuilen en, in een venster in de vloer, het vroegchristelijke doopvont. Aan de noordkant de kloostergang van 1460.
Aan het eind van de vierde eeuw ontstond op het terrein van het Romeinse forum de eerste kathedraal: een zaal van een veertigtal meter lang met twee baptisteria. Bisschop Anselmo bouwde haar tussen 994 en 1025 opnieuw op als dubbele kerk met drie beuken en twee klokkentorens, die rond het midden van de elfde eeuw met fresco's werd beschilderd. De dertiende eeuw voegde de gotische kooromgang toe, de vijftiende eeuw het koorgestoelte, de kloostergang en de grafmonumenten van Stefano Mossettaz, de zestiende eeuw het voorportaal met fresco's; de neoclassicistische gevel is van 1846-48. Nationaal monument sinds 1940.
Als je gaat. Gratis toegang. In 2026 is de kerk open op maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag 8-12 en 15-19 uur, op woensdag, zaterdag en zondag 8-19 uur; missen op werkdagen om 7 uur, op de avond voor zon- en feestdagen om 18 uur, op zon- en feestdagen om 10.30 en om 18 uur. Vrij te bezichtigen zijn het voorportaal met fresco's, de beuken, het koor met het koorgestoelte, de crypte (via de twee trappen aan weerszijden van het koor) en het vroegchristelijke doopvont onder de vloer van het schip. De fresco's uit de elfde eeuw in de dakruimte, de kloostergang van 1460 en de kerkschat vallen onder het kaartje van het Schatkamermuseum (5 euro met de fresco's, 4 alleen het museum), met de openingstijden van het museum: zie de pagina van het museum; ook de mozaïeken van het koor horen meestal bij dat parcours. De vroegchristelijke opgravingen zijn te bezoeken van 11 juli tot 6 september 2026, elke dag 15-17.30 uur. Informatie over bezoeken op 347 7346818, algemeen nummer 0165 40251.